Από τον περασμένο Γενάρη, η κλιμάκωση του παράνομου αποκλεισμού από την κυβέρνηση Τραμπ –μια πράξη που συνιστά έγκλημα πολέμου σε καιρό ειρήνης– στραγγαλίζει την οικονομία και την καθημερινότητα του νησιού.
Οι ασφυκτικές πιέσεις στη Βενεζουέλα, σε συνδυασμό με την ωμή απειλή επιβολής δασμών σε οποιοδήποτε κράτος τολμήσει να προμηθεύσει το νησί με ενέργεια, έχουν προκαλέσει δραματικές ελλείψεις καυσίμων. Η επισιτιστική ανασφάλεια αυξάνεται, τα φάρμακα εξαντλούνται και οι χειρουργικές επεμβάσεις αναβάλλονται. Πρόκειται για έναν καθολικό οικονομικό εκβιασμό που στοχεύει στην πλήρη παράλυση της χώρας.
Το πρόσφατο ολικό μπλακ-άουτ που βύθισε ολόκληρο το νησί στο σκοτάδι για πολλές ώρες, ξεπερνώντας ακόμα και τις συνηθισμένες προγραμματισμένες διακοπές ρεύματος, είναι το πιο τρανταχτό παράδειγμα αυτής της ασφυξίας. Η εικόνα της Κούβας σήμερα είναι οριακή: οι δημόσιες μεταφορές έχουν ουσιαστικά διακοπεί, τα σκουπίδια συσσωρεύονται στους δρόμους λόγω έλλειψης καυσίμων στα απορριμματοφόρα, ενώ ακόμα και η εκπαίδευση πλήττεται ανεπανόρθωτα. Όπως μαρτυρεί ο Τάκης Πολίτης, η κατάσταση έχει οδηγήσει τα σχολεία και τα πανεπιστήμια να υιοθετούν αναγκαστική τηλεργασία.
Το νησί της επανάστασης μας χρειάζεται. Μια χώρα που δεν διαθέτει πυρηνικά και δεν αποτελεί απειλή για τις ΗΠΑ, όπως ακριβώς δεν αποτελεί απειλή ούτε το Ιράν – κάτι που επιβεβαίωσε με την ηχηρή παραίτησή του ο επικεφαλής του Εθνικού Κέντρου Αντιτρομοκρατίας των ΗΠΑ, Τζόζεφ Κεντ, εκφράζοντας την αντίθεσή του στα πολεμικά σχέδια. Η Κούβα, που για δεκαετίες βρισκόταν στην πρώτη γραμμή της ανθρωπότητας στέλνοντας γιατρούς και ελπίδα εκεί που οι ισχυροί έστελναν βόμβες, τώρα ζητά τη δική μας στήριξη.
Με αυτό το αίσθημα ευθύνης, το Nuestra America Convoy, το διεθνές καραβάνι της αλληλεγγύης, θα φτάσει στις 21 Μαρτίου στην Κούβα, μεταφέροντας δύο τόνους ανθρωπιστικής βοήθειας (φάρμακα, τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης). Στην αποστολή συμμετέχουν εκατοντάδες ακτιβιστές, συνδικαλιστές, καλλιτέχνες και πολιτικοί, ανάμεσα στους οποίους και η ελληνική αντιπροσωπεία του March to Gaza Greece. Πρόκειται για την πρωτοβουλία με την οποία το περασμένο καλοκαίρι επιχειρήσαμε να σπάσουμε τον παράνομο αποκλεισμό στη Γάζα, αρχικά από την ξηρά και έπειτα από τη θάλασσα, και τώρα, άνθρωποί μας ταξιδεύουν ξανά για να υπερασπιστούν έμπρακτα το πείραμα της Καραϊβικής απέναντι σε μια αντίστοιχη πολιορκία.
Με αφορμή αυτή την κινητοποίηση, επαναφέρω τις σκέψεις και τις εμπειρίες που κατέγραψα στις αρχές του 2024, επιστρέφοντας από την 65η Σκανδιναβική Μπριγάδα Αλληλεγγύης και Εθελοντικής Εργασίας. Η Κούβα ήταν πάντα εκεί για εμάς. Τώρα είναι η σειρά μας να σταθούμε αταλάντευτα στο πλευρό της.
Η ιστορία της Κούβας και της κουβανικής επανάστασης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον έννοια της «μπριγάδας». Το νησί είναι παγκοσμίως γνωστό για τις αμέτρητες ιατρικές μπριγάδες που έχει στείλει σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Αυτή η παράδοση διεθνιστικής ιατρικής αλληλεγγύης ξεκινά ήδη από τις αρχές της επανάστασης, το 1960, όταν η Κούβα έστειλε την πρώτη μπριγάδα εργαζομένων υγείας στη Χιλή με σκοπό την ανακούφιση των σεισμόπληκτων και τη συνδρομή στην οικοδόμηση ενός δημόσιου συστήματος υγείας.
Από το 1963, η Κούβα έχει στείλει περισσότερους από 400.000 επαγγελματίες υγείας σε 164 χώρες, ενώ είναι πάντα παρούσα στις σοβαρότερες υγειονομικές κρίσεις. Τα στοιχεία αυτά δεν προέρχονται από την εφημερίδα Granma, αλλά από το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Αξίζει να αναλογιστούμε το μέγεθος αυτής της προσφοράς: μια χώρα με την έκταση και τον πληθυσμό της Ελλάδας επιδεικνύει διαχρονικά μια έμπρακτη διεθνιστική αλληλεγγύη με απαράμιλλη αυτοθυσία.
Μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της συμμετοχής μας στην 65η Σκανδιναβική Μπριγάδα ήταν η επίσκεψη στο Γενικό Νοσοκομείο Abel Santamaría, στο Πινάρ ντελ Ρίο. Συνομιλώντας με το ιατρικό προσωπικό, εντυπωσιάστηκα από τον σπάνιο συνδυασμό βαθιάς περηφάνιας για το έργο τους και αφοπλιστικής μετριοφροσύνης. Μόνο κατόπιν δικής μας πίεσης μάθαμε πως όλες και όλοι οι γιατροί με τους οποίους συνομιλήσαμε είχαν συμμετάσχει σε κάποια μπριγάδα αλληλεγγύης στο εξωτερικό: έξι χρόνια στη Νιγηρία, τρία στη Βενεζουέλα, δύο στην Ανγκόλα. Άνθρωποι που πρόσφεραν χρόνια από τη ζωή τους στην άλλη άκρη του κόσμου, μιλώντας για αυτό σαν να ήταν το πιο αυτονόητο καθήκον.
Είναι οξύμωρο, αλλά στην Κούβα ένας σερβιτόρος στο Βαραδέρο μπορεί να κερδίσει από τα φιλοδωρήματα πολύ περισσότερα από έναν γιατρό. Κι όμως, αυτό δεν πτοεί τους χιλιάδες νέους και νέες που επιλέγουν σήμερα να βαδίσουν στα χνάρια του Τσε όσον αφορά τις σπουδές τους. Όπως μας είπε γεμάτη αυτοπεποίθηση η επτάχρονη κόρη δύο αγροτών που πήραμε οτοστόπ έξω από το Σιενφουέγος, το όνειρό της είναι να γίνει “doctora”. Ακόμα μια υπενθύμιση ότι σ’ αυτή τη γωνιά του κόσμου, προτεραιότητα δεν είναι το κέρδος, αλλά η κοινωνική προσφορά.
Στις 19 Σεπτεμβρίου του 2005, ο Φιντέλ Κάστρο ανακοίνωσε σε τελετή αποφοίτησης 2.000 περίπου τέτοιων νέων σπουδαστών ιατρικής, τη δημιουργία της διεθνούς οργάνωσης γιατρών «που θα είναι ικανή να καταπολεμήσει το θάνατο». Παρά τον φαινομενικά βαρύγδουπο τίτλο, οι Κουβανοί δικαιώνουν την αποστολή τους, έχοντας αναπτύξει φάρμακα και εμβόλια κατά του καρκίνου που η Δύση συχνά αρνείται να εισάγει για πολιτικούς λόγους. Έτσι ιδρύθηκε η Διεθνής Μπριγάδα Ειδικευομένων Ιατρών σε καταστάσεις Καταστροφών και Σοβαρών Επιδημιών με το όνομα Henry Reeve.
Η μπριγάδα Henry Reeve συγκροτήθηκε στην πραγματικότητα από τους 1.500 επαγγελματίες υγείας που είχε προσφερθεί λίγο νωρίτερα να στείλει ο Φιντέλ Κάστρο για να βοηθήσουν τον λαό των ΗΠΑ μετά τον τυφώνα Κατρίνα. Η προσφορά απορρίφθηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ και το νεοσύστατο απόσπασμα πήρε τιμητικά το όνομά του από τον γεννημένο στη Νέα Υόρκη ταξίαρχο του Κουβανικού Απελευθερωτικού Στρατού στον δεκαετή πόλεμο, Henry Reeve.
Η πρώτη οργανωμένη διεθνής αποστολή της μπριγάδας Henry Reeve ήταν στην Αγκόλα το 2005. Έκτοτε, τα μέλη της έχουν αντιμετωπίσει τις συνέπειες δεκάδων πλημμυρών, τυφώνων, σεισμών και επιδημιών. Εμείς, φυσικά, την γνωρίσαμε το 2020 μέσα από τη συγκινητική συμβολή της στην αντιμετώπιση της πανδημίας του COVID-19 στη γειτονική Ιταλία, αλλά και σε άλλες 47 χώρες παγκοσμίως.
Η Κούβα παραμένει σύμβολο και για τον «φόρο αίματος» που πλήρωσε στηρίζοντας εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στη Βολιβία, την Αιθιοπία και, φυσικά, την Ανγκόλα. Συνολικά, ο αριθμός των Κουβανών εθελοντών στην Ανγκόλα από το 1975 ως το 1991 υπολογίζεται επίσημα σε πάνω από 300.000, εκ των οποίων 2.000 έχασαν τη ζωή τους.
Όπως είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο Νέλσον Μαντέλα: «οι Κουβανοί ήταν οι μόνοι που ήρθαν στην Αφρική για να πολεμήσουν τον ρατσισμό και την αποικιοκρατία, και όταν έφυγαν, δεν πήραν τίποτα μαζί τους παρά μόνο τα φέρετρα των δικών τους ανθρώπων και την αιώνια ευγνωμοσύνη των λαών μας».
Στην Κούβα δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει έναν συγγενή, έναν φίλο ή έναν γείτονα που να πέρασε από τα μέτωπα της Ανγκόλας. Αυτό το συλλογικό βίωμα το ψηλάφισα ένα βράδυ, ακούγοντας την Κουβανή αρχηγό της δικής μας μπριγάδας να μου εκμυστηρεύεται τη δική της ιστορία: ήταν ακόμα μαθήτρια όταν περίμενε με αγωνία να επιστρέψει σώο το πρώτο της αγόρι από τον πόλεμο. Μου περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια την ημέρα που εκείνος επέστρεψε. Θυμάται ακόμα και σήμερα τι φορούσε όταν της έκανε έκπληξη στο σχολείο. Είναι αυτές οι μικρές, ανθρώπινες ιστορίες που συνθέτουν το μεγαλείο ενός λαού που έμαθε να δίνει τα πάντα για την ελευθερία των άλλων, χωρίς ποτέ να ζητήσει τίποτα για τον εαυτό του.
Αυτός είναι ο λόγος που η Κούβα δέχεται ακόμα και σήμερα, κάθε χρόνο, εκατοντάδες μπριγαδιστές και μπριγαδίστριες από κάθε γωνιά του πλανήτη. Όχι επειδή το επιδιώκει η ίδια, αλλά επειδή είναι ιστορικό αξίωμα πως όταν προσφέρεις τόσο απλόχερα την αλληλεγγύη σου, θα την λάβεις πίσω με την ίδια γενναιοδωρία. Παράλληλα, είναι η δική μας ανάγκη να διδαχτούμε από το κουβανικό πείραμα, που συνεχίζει να αντέχει κόντρα σε κάθε εμπόδιο και αντιξοότητα.
Οι μπριγάδες εθελοντικής εργασίας στην Κούβα κουβαλούν μια μακρά ιστορία, που ξεκινά παράλληλα με τα πρώτα κιόλας βήματα της επανάστασης. Η αρχή έγινε το 1961, όταν η Παγκόσμια Ομοσπονδία Δημοκρατικών Νεολαιών (ΠΟΔΝ) κάλεσε τις κομμουνιστικές νεολαίες-μέλη της να στηρίξουν έμπρακτα το νησί. Νέοι από όλο τον κόσμο έφτασαν τότε στην Κούβα για να χτίσουν σχολεία και να βοηθήσουν στις γεωργικές εργασίες, με τον ίδιο τον Τσε να δίνει το «παρών» και να εργάζεται μαζί τους.
Η ελληνική παρουσία σε αυτή τη διεθνιστική προσπάθεια έχει τις δικές της συγκλονιστικές σελίδες. Το 1968, σύμφωνα με μαρτυρίες, πάνω από 200 Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες από τις τότε σοσιαλιστικές χώρες βρέθηκαν στην Κούβα, δουλεύοντας για μήνες στην αγροτική παραγωγή. Τα χρόνια που ακολούθησαν, μπριγάδες από διάφορες χώρες συνέχισαν να προσφέρουν εργασία στις κατασκευές και τα χωράφια, φροντίζοντας μάλιστα πολλές φορές να φέρνουν μαζί τους ακόμα και τα απαραίτητα υλικά.
Οι μπριγάδες, με τη μορφή που τις γνωρίζουμε σήμερα, οργανώνονται από το 1972 από το Κουβανικό Ινστιτούτο Φιλίας των Λαών (ICAP). Εκείνη τη χρονιά κατασκευάστηκε και εγκαινιάστηκε από τον Φιντέλ το κάμπινγκ στο Καιμίτο, στην επαρχία Artemisa, λίγο έξω από την Αβάνα, ο χώρος που μας φιλοξένησε και εμάς και συνεχίζει να αποτελεί την έδρα των διεθνών αποστολών. Το κάμπινγκ χτίστηκε από τα μέλη της μπριγάδας “Julio Antonio Mella” της ΠΟΔΝ, παίρνοντας τιμητικά το όνομά του από τον εμβληματικό συνιδρυτή του ΚΚ Κούβας.
Σήμερα, οι μπριγάδες έχουν εξελιχθεί σε έναν ολοκληρωμένο θεσμό πολιτικής και κοινωνικής εμβάθυνσης. Η εθελοντική εργασία, αν και πλέον περιορίζεται σε λίγες ημέρες συμβολικών αγροτικών εργασιών, παραμένει ο συνδετικός κρίκος με τη γη και την παραγωγή. Το πρόγραμμα όμως είναι πλούσιο: περιλαμβάνει συζητήσεις, πολιτικές εκδηλώσεις, μαθήματα και καλλιτεχνικές δραστηριότητες.
Παράλληλα, οι οργανωμένες επισκέψεις σε εργοστάσια, νοσοκομεία, εκπαιδευτικά κέντρα και κοινότητες σε όλη την επικράτεια της Κούβας προσφέρουν στους μπριγαδιστές μια μοναδική ευκαιρία. Τους επιτρέπουν να γνωρίσουν την κουβανική πραγματικότητα από μέσα, να δουν τα επιτεύγματα της επανάστασης με τα δικά τους μάτια και να επαληθεύσουν –ή να καταρρίψουν– στην πράξη τις πληροφορίες που φτάνουν σε εμάς μέσω των διεθνών δικτύων.
Κάθε χρόνο η Κούβα υποδέχεται πλήθος διαφορετικών μπριγάδων, όμως οι σημερινές «ναυαρχίδες» της διεθνούς αλληλεγγύης είναι οι εξής: η Venceremos (ΗΠΑ), η Σκανδιναβική (Σκανδιναβικές χώρες), η Χοσέ Μαρτί (Ευρώπη), ο Σταυρός του Νότου (Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία), η Χουάν Ρίους Ριβέρα (Πουέρτο Ρίκο), η Άλεξ Λαγκούμα (Νότια Αφρική), η Διεθνής Μπριγάδα της Πρωτομαγιάς και η Αντένορ Φίρμιν (Αϊτή).
Ο προγραμματισμός αυτών των επισκέψεων δεν είναι τυχαίος. Οργανώνονται σε τρεις βασικές περιόδους, Δεκέμβριο με Ιανουάριο, Απρίλιο με Μάιο και Ιούλιο με Αύγουστο, έτσι ώστε οι μπριγαδιστές και οι μπριγαδίστριες να δίνουν πάντα το «παρών» στις μεγάλες ιστορικές επετείους του νησιού: την 1η Ιανουαρίου, που είναι η επέτειος του Θριάμβου της Επανάστασης, την Εργατική Πρωτομαγιά, και την 26η Ιουλίου, την ιστορική επέτειο της επίθεσης στους στρατώνες Μονκάδα.
Την πρώτη μέρα της δικής μας μπριγάδας στο Καιμίτο, είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε μια ταινία που συμπυκνώνει όλο το μεγαλείο και την ιστορία της κουβανικής επανάστασης: το «El Brigadista» (ή The Teacher, όπως αποδόθηκε στα αγγλικά). Η ταινία του Οκτάβιο Κορτάζαρ, παραγωγής 1978, ακολουθεί τον Μάριο, έναν 15χρονο μαθητή που το 1961 στέλνεται σε ένα απομονωμένο χωριό στον βάλτο Ζαπάτα, με μοναδική αποστολή να διδάξει στους κατοίκους γραφή και ανάγνωση.
Ο φανταστικός Μάριο δεν ήταν παρά ένας από τους 100.000 πραγματικούς νέους μπριγαδιστές, μαθητές και φοιτητές, που το καλοκαίρι του 1961 συμμετείχαν στην ιστορική εκστρατεία κατά του αναλφαβητισμού. Αυτά τα παιδιά όργωσαν την κουβανική ύπαιθρο, συχνά με κίνδυνο της ίδιας τους της ζωής, καταφέρνοντας το ακατόρθωτο: να μορφώσουν το 40% του πληθυσμού που μέχρι τότε παρέμενε καταδικασμένο στο σκοτάδι του αναλφαβητισμού.
Το «El Brigadista» δεν είναι απλώς μια ταινία για την εκπαίδευση· είναι ένα πολιτικό ντοκουμέντο. Μέσα από την οθόνη ζωντανεύει η αγροτική μεταρρύθμιση που πήρε τη γη από τους μεγάλους γαιοκτήμονες για να την παραδώσει σε εκείνους που την δούλευαν, αλλά και οι ηρωικές μάχες του κουβανικού λαού ενάντια στους Bandidos του Μπατίστα. Αυτές οι ένοπλες συμμορίες, με την άμεση υποστήριξη της CIA, είχαν βρει κρησφύγετο στα βουνά και τρομοκρατούσαν τα χωριά, προσπαθώντας μάταια να ανακόψουν την πορεία της επανάστασης.
Σήμερα η Κούβα διανύει ίσως την πιο κρίσιμη καμπή της μετά την «Ειδική Περίοδο» της δεκαετίας του ’90 και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Όμως, από όλα όσα είδα και έζησα εκεί, μένει μέσα μου μια ακλόνητη βεβαιότητα: ο κουβανικός λαός θα βρει ξανά τη δύναμη να οργανώσει νέες μπριγάδες, να συγκροτήσει κοινότητες αλληλεγγύης και να πάρει πρωτοβουλίες για την υπεράσπιση της επανάστασης και της κυβέρνησής του. Να είστε σίγουροι και σίγουρες πως η ιστορία εκεί δεν έχει τελειώσει ακόμα.
Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, κι εμείς από τη δική μας γωνιά του κόσμου να δείξουμε την έμπρακτη αλληλεγγύη μας. Παλεύοντας με κάθε μέσο που διαθέτουμε για την άρση του παράνομου αμερικανικού αποκλεισμού και την άμεση αφαίρεση της Κούβας από την αυθαίρετη λίστα των ΗΠΑ με τις χώρες που δήθεν στηρίζουν την τρομοκρατία.
Η αλληλεγγύη θα νικήσει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου