H πολιτιστική εικόνα και η ιδεολογική ατμόσφαιρα στην Κούβα σήμερα - Χρήστος Κεφαλής

Η κουβανική επανάσταση, προωθώντας τον καθολικό αλφαβητισμό και τη μόρφωση δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια ουσιαστική πολιτιστική άνοδο. Η Κούβα φημιζόταν πάντα για τη μουσική της, όμως στα χρόνια του Μπατίστα ήταν ο οίκος ανοχής των ΗΠΑ και φέουδο της μαφίας. Η επανάσταση έφερε μια άνθιση στην τέχνη, ιδιαίτερα στον κινηματογράφο, που έδωσε σημαντικές ταινίες στη δεκαετία του 1960. Σε αυτό συνετέλεσε η φωτισμένη πολιτική του Φιντέλ και του Τσε. Αυτός ο ριζοσπαστισμός και η αναζήτηση, παρά τα στοιχεία της αποθάρρυνσης που έφερε η κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ, διατηρήθηκε και τις επόμενες δεκαετίες. Ένα παράδειγμα δίνει η κουβανική Μπιενάλε, που διεξάγεται κάθε χρόνο σε όλη την Κούβα, προσπαθώντας να προβάλει και να φέρει κοντά στο κοινό μη εμπορικούς καλλιτέχνες από τη Λατινική Αμερική και άλλες ηπείρους.

Ωστόσο, η στροφή των τελευταίων χρόνων προκάλεσε ουσιαστικές ανακατατάξεις και στο πολιτιστικό πεδίο. Όπως στην οικονομία σχηματίζεται μια εμβρυώδης αστική τάξη έτσι στην ιδεολογική και καλλιτεχνική σφαίρα εκφράζονται απόψεις συνολικά απορριπτικές για την επανάσταση. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις διαφωνούντων καλλιτεχνών, φυγάδων ή στην Κούβα, που δίνουν ένα τέτοιο νόημα στα έργα τους. Εχθρικές και αρνητικές τάσεις εκφράζονται και σε κουβανικά σάιτ. Γενικά, οι εκκολαπτόμενοι αστοί προσπαθούν να εμφανίζονται σαν πατριώτες που δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική, αλλά ανησυχούν για τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών που παραβιάζονται από το κράτος. Έχουν μερικές επιτυχίες σε αυτές τους τις προσπάθειες και καμιά φορά βοηθούνται από σπασμωδικές αντιδράσεις και μέτρα της κυβέρνησης. 

Το «ιατρικό θαύμα» της Κούβας - Χρήστος Κεφαλής

Προ ημερών, στις 7/4/2020, δημοσιεύθηκε στη Καθημερινή ένα ατυχές άρθρο της Μαρίας Αθανασίου «Ήρωες ή μισθοφόροι;», με θέμα τους γιατρούς της Κούβας[1]. Η αρθρογράφος, αφού αναφέρεται στην άφιξη Κουβανών γιατρών στην Ιταλία σε αποστολή για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορονοϊού, αναρωτιέται, ούτε λίγο ούτε πολύ, αν οι διεθνείς αποστολές και η συνεργασία της Κούβας με άλλες χώρες στον τομέα της υγείας αντιπροσωπεύει πραγματική βοήθεια ή πρόκειται για εκμετάλλευση από την Κούβα του ανθρώπινου πόνου των ασθενών:

«Την ίδια στιγμή, όμως, που η κουβανική κυβέρνηση διαφημίζει αυτή την παράδοση αλληλεγγύης προς τους συνανθρώπους σε κάθε γωνιά της Γης, δρέποντας συχνά πολιτικά οφέλη από αυτή την πρωτότυπη ιατρική διπλωματία, μαρτυρίες από πρώην μέλη του “στρατού” κάνουν λόγο για εκμετάλλευση και για επικερδείς μπίζνες με αντικείμενο τον ανθρώπινο πόνο, που φέρνει στα κρατικά ταμεία δισεκατομμύρια δολάρια».

Θα μπορούσε βέβαια να σχολιάσει κανείς ποικιλότροπα αυτές τις εκτιμήσεις της αρθρογράφου. Από την τοποθέτησή της, μοιάζει να συνάγεται ότι η Κούβα εκμεταλλεύεται τον ανθρώπινο πόνο στέλνοντας γιατρούς στην Ιταλία, ενώ οι ΗΠΑ που δεν στέλνουν σέβονται τον ανθρώπινο πόνο και απέχουν από την εκμετάλλευσή του. Με αυτή τη λογική θα μπορούσε να αποδείξει κανείς ότι τα δεκάδες εκατομμύρια ανασφάλιστοι στις ΗΠΑ ή η φτωχολογιά στις υποβαθμισμένες συνοικίες του Παρισιού ή οι άστεγοι των μεγαλουπόλεων σε όλο τον κόσμο, είναι τυχεροί όταν αρρωσταίνουν και πεθαίνουν χωρίς ιατρική φροντίδα, γιατί έτσι αποφεύγουν τον κίνδυνο να τους εκμεταλλευτούν οι Κουβανοί γιατροί ή οι γιατροί των χωρών τους.

Ωστόσο, δεν θα επιμείνουμε σε αυτή τη γραμμή σχολιασμού. Παίρνοντας αφορμή από το άρθρο της Καθημερινής θα παραθέσουμε στη συνέχεια ορισμένα στοιχεία για το σύστημα υγείας της Κούβας και τη συνεισφορά της στην ιατρική περίθαλψη παγκόσμια, αλλά και ορισμένες μαρτυρίες από παρατηρητές που κάθε άλλο παρά μεροληπτικοί υπέρ της μπορεί να θεωρηθούν.